پروفسور سعید شاملو

 

Shamloo2_3376.jpg

 

پروفسور سعید شاملو

پروفسور سعید شاملو، بنیان‌گذار روان‌شناسی بالینی ایران، در سال 1308 در ملایر چشم به جهان گشود. پس از طی دوران دبستان و دبیرستان برای ادامه تحصیل به کشور آمریکا رفت. در آنجا در دانشگاه جورج واشنگتن، دانشگاه ایالتی واشنگتن و دانشگاه ایلی نویز به دریافت درجات کارشناسی، کارشناسی‌ارشد و دکتری در روانشناسی بالینی و فوق‌دکتری در روان‌درمانی نایل آمد. سپس در آمریکا دو سال با سمت استادیاری به تدریس پرداخت و نیز در بخش روانپزشکی بیمارستان ایلی نویز به عنوان روانشناس بالینی بخش، به فعالیت پرداخت.

پس از بازگشت به ایران، از سال 1340 تا 1342 در دانشکده پزشکی شهید بهشتی (دانشگاه ملی ایران) به تدریس و تحقیق و فعالیت بالینی پرداخت. از سال 1342 تا 1373 در دانشگاه تهران، سپس دانشگاه علوم پزشکی تهران با سمت‌های استادیاری، دانشیاری و استادی به تدریس و تحقیق و ارایه خدمات بالینی اشتغال داشت. در سال 1373، گروه روانشناسی دانشگاه علوم بهزیستی و توان‌بخشی را تأسیس کرد و از آن سال استادی و مدیریت همان گروه را بر عهده داشت.

پروفسور سعید شاملو؛ بانی تجدید حیات انجمن روانشناسی ایران بوده و در دوره‌های اول، دوم و پنجم ریاست هیأت مدیره انجمن را نیز بر عهده داشتند. ایشان همچنین از پیشگامان طراحی سازمان نظام روانشناسی بود.

پروفسور سعید شاملو از سوی «مرکز بین‌المللی شرح‌حال‌نویسی» (IBC) در کمبریج انگلستان به عنوان نامزد مرد سال 2004 انتخاب شدند. این عنوان تنها به معدودی از برگزیدگان اعطا می‌گردد که دستاوردها و پیشگامی آنها در جامعه بین‌المللی برجسته باشد و انتخاب پروفسور شاملو از میان ده‌ها‌هزار فرد لایق دیگر، به درستی نشان‌دهنده قدر و ارزش اقدامات علمی ایشان است.

پروفسور شاملو بعد از سکته اول و بلافاصله پس از ترخيص از بيمارستان و با وجود توصيه پزشك معالج مبنی بر استراحت، به دانشگاه مراجعه كرد تا به امور جاري گروه، دانشجويان و انجمن روانشناسي ايران رسيدگي كند. چند روز پس از مراجعت به دانشگاه بار دیگر دچار حمله قلبي شد و از آن پس در بيمارستان بستري بود تا سرانجام در صبحگاه روز دهم دی ماه، 1383 قلبی که به دل‌ها آرامش می‌بخشید به آرامش ابدی پیوست.

روحش شاد و یادش گرامی باد.

خدمات پروفسور شاملو به اختصار

الف: تألیف و ترجمه کتب زیر:

  • بهداشت روانی
  • روان‌شناسی بالینی
  • روش‌های نو در روان‌کاوی
  • کاربرد روان درمانی
  • مکاتب و نظریه‌های شخصیت
  • آسیب‌شناسی روانی
  • روش تهیه شرح‌حال
  • مصاحبه تشخیصی
  • تاریخ علم روان‌شناسی
  • روان‌درمانی کودک
  • شخصيت ايراني (ناتمام)
  • ·بانی تجدید حیات و رئیس چند دوره از هیأت مدیره انجمن روانشناسی ایران
  • ·عضو آکادمی علوم نیویورک از سال 1976
  • ·عضو انجمن روانشناسی آمریکا (APA) از سال 1970
  • ·عضو انجمن روان‌درمانی آمریکا از سال 1972
  • ·عضو انجمن هیپنوتیست‌های آزمایشگاهی از سال 1967
  • ·عضو مشاوره در هیأت تحریه دایره‌المعارف بین‌المللی روان‌کاوی، روان‌پزشکی، اعصاب و روان‌شناسی از سال 1973.

ب: تألیف بیش از یکصد مقاله نظری و پژوهشی در روانشناسی

ج: تأسیس اولین کلینیک مرکز مشاوره و راهنمایی در دانشگاه تهران در سال 1344

د : راه‌اندازی اولین دوره فوق لیسانس و دکتری روانشناسی بالینی در ایران

ه : برگزاری دومین کنگره بین‌المللی روان‌درمانی در شرق

سمت‌های پروفسور شاملو در چند مؤسسه:

زندگینامه پربار دکتر حیدرعلی هومن

g2.jpg

 

 

دکتر حیدرعلی هومن، بنیان‌گذار روان‌سنجی نوین در ایران، در دوم مهرماه 1311 در خانواده‌ای مذهبی و اهل علم در شهر شیراز چشم به جهان گشود. تحصیلات خود در سطح ابتدایی و دبیرستان را با موفقیت در استان فارس به پایان رساند.

دکتر هومن پس از گذران تحصیلات کارشناسی خود در دانشکده افسری، در طول سال‌های ۱۳۴۷-۱۳۴۴ موفق به اخذ دو مدرک کارشناسی‌ارشد در زمینه روان‌سنجی از دانش‌سرای عالی و روان‌شناسی تربیتی از دانشگاه تهران شدند. کار تدریس و پژوهش و هدایت صدها پایان‌نامه ‌تحصیلی در دانشگاه‌ها را عملاً از سال ۱۳۴۴ آغاز کردند که تا ۴۷ سال بعد نیز ادامه یافت.

روند فعالیت و تأثیر ایشان در روان‌سنجی تأسیس اولین مؤسسه تحقیقات و مطالعات روان‌سنجی دکتر هومن با الهام از استادان بزرگ ایرانی خود در دانشگاه تهران و مطالعه کتاب‌های مرتبط با روان‌سنجی، اولین مرکز روان‌سنجی و سنجش هوش و استعداد ایران را در بخش کارگزینی و امور اداری نیروی زمینی ارتش با عنوان «سازمان تحقیقات علمی و روان‌سنجی» تأسیس نمودند و کار تدوین و اجرای تست‌های هوش، استعداد و رغبت را در گروه داوطلبان ورود به ارتش (‌شامل افسران و درجه‌داران) به طریقی نظام‌مند نهادینه کردند که تا سال‌ها بعد، حتی بدون حضور ایشان نیز ادامه یافته است. برای ارزیابی و قوت بخشیدن به فعالیت‌های علمی این سازمان، ‌گاهی از نظرات استادان طراز اول رشته روان‌شناسی و متخصصان سنجش و اندازه‌گیری‌های روان‌شناختی از جمله آقایان دکتر علی‌محمد کاردان، محمدنقی براهنی و سرکار خانم دکتر زهره سرمد استفاده می‌نمودند.

دکتر هومن در یکی از سخنرانی‌هایشان اذعان نمودند که تشکیل سازمان تحقیقات روان‌سنجی ارتش، زندگی‌شان را بسیار متحول کرد. بیشتر اوقات برای به ثمر رساندن کارها تا پاسی از نیمه‌شب را در همان مرکز کار می‌کردند. سازمانی را که با ۳ نفر در حد شعبه پایه‌گذاری کرده بودند به ۶۵ نفر در حد حوزه رساندند و بزرگ‌ترین سازمان‌های تحقیقاتی مملکت گردید که در واقع این مرکز را می‌توان به عنوان الگویی برای سایر مراکز تحقیقاتی کشور دانست. استانداردسازی انواع تست‌ها و پرسشنامه‌های روان‌شناختی ایشان کار تدوین، نظارت بر اجرا و استانداردسازی تست‌های هوش در آزمون‌های مراکز آموزش عالی و بعدها کنکور سراسری را انجام دادند و به دلیل انگیزه قوی، تست‌ها، پرسشنامه‌ها، سیاهه‌ها و مقیاس‌های درجه‌بندی زیادی را با هزینه شخصی از سازمان‌هایETSدر انگلیس وNFERدر آمریکا خریداری و سپس در گروه‌های نمونه ایرانی استاندارد کردند که بسیاری از آن‌ها بعد از سالیان زیاد، پس از استانداردسازی مجدد، هنوز هم اجرا می‌شوند. پرسشنامه ارجحیت شخصی ادواردز، پرسشنامه گوردون، چندوجهی مینه‌سوتا، برون‌گرایی-درون‌گرایی آیزنک، انواع مختلف پرسشنامه‌های سنجش موضع یا مکان کنترل درونی- بیرونی از این دسته موارد هستند. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی با هزینه شخصی برای کسب مدرک دکتری و فوق دکتری به آمریکا سفر کردند و طی سال‌های ۱۹۷۹ الی ۱۹۸۴ در دانشگاه کلمبیا در شهر نیویورک به تحصیل علم در زمینه‌های ذیل پرداختند: کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات انگلیسی ازTeachers College دوره تکمیلی کارشناسی ارشد (PHil)در رشته روان شناسی تربیتی - اندازه‌گیری و ارزشیابی،کارشناسی ارشد رشته فلسفه(Master of Philosophy)، دکتری رشته اندازه‌گیری و ارزشیابی و آمار وفوق دکتری پژوهش (Post-Doctoral Research)در رشته اندازه‌گیری و ارزشیابی در زمینه تحلیل داده‌ها، آمار پیشرفته، تست‌سازی و برنامه‌نویسی کامپیوتر؛ زیر نظر پروفسور Narvis Sontag و دکتری رشته روان‌شناسی تربیتی- اندازه‌گیری و ارزشیابی.در سال ۱۳۶۲ با وجود شرایط کاری بسیار مناسبی که در جامعه علمی آمریکا داشتند صرفاً برای خدمت به جامعه علمی کشور خودشان، به ایران بازگشتند و با تلاشی مضاعف شروع به کار نمودند.

از اهم فعالیت‌های ایشان می‌توان موارد زیر را نام برد رئیس سازمان تحقیقات علمی و روان‌سنجی ارتش، رئیس بخش پژوهش سازمان سنجش و آموزش کشور، رئیس کمیته پژوهش انجمن اولیا و مربیان، رئیس مرکز پژوهش‌های مدیریت در مرکز آموزش مدیریت دولتی، تدریس در دانشکدهروان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه‌های تهران، شهید بهشتی، علامه طباطبایی و آزاد اسلامی، عضویت در هیأت علمی مرکز آموزش مدیریت دولتی، عضویت در شورای پژوهشی مؤسسه عالی پژوهش سازمان تأمین اجتماعی، همکاری علمی-پژوهشی با اداره آموزش هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران.

سراسر زندگی پر بار ایشان، با پشتکار و شور و شوق فراوان صرف مطالعه، به‌روزرسانی اطلاعات، ترجمه، تألیف، پژوهش و تدریس با استفاده از فن‌آوری‌های نو می‌شد. لحظه‌ای از وقت خود را تلف نمی‌کردند. گاه مطالبی را با این امید تدوین می‌کردند که به قول وی، شاید بتواند برای جامعه پیشرو آینده و کسانی که یادگیری عمیق را به یادگیری سطحی ترجیح می‌دهند مفید واقع شود. رقابت سازنده در رسیدن به درجات بالای علمی را بسیار دوست داشتند و برای رقیبان علمی سرسخت خود، احترام بسیار زیادی قائل بودند. از نقد و ارزیابی علمی آثارشان به شدت لذت می‌بردند. به هنگام خلق آثار تألیفی یا ترجمه‌ای خود، اگر متون کتاب برای نخستین‌بار در کشور ارائه می‌شد یا اگر احساس می‌کردند مباحث آن برای مخاطبان تازگی دارد، قبل از مبادرت به چاپ فرم نهایی، متن دستنویس اولیه آن را در اختیار یک یا دو همکار دانشگاهی خبره متخصص در حوزه مورد نظر یا زمینه‌های وابسته به آن قرار می‌دادند و از آنان می‌خواستند با دیدی انتقادی و بسیار صریح و بدون هرگونه چشم‌پوشی، به مباحث آن بنگرند و اشتباهات سهوی یا غیرسهوی کوچک و بزرگ وی را مشخص نمایند. علاوه بر این، پس از بررسی مجدد و اعمال پیشنهادهای درست همکاران متخصص خود، همین کار را به هنگام تدریس نیز در مورد دانشجویان خود انجام می‌دادند و به آنان گوشزد می‌کردند با دیدی انتقادی اشکالات ظاهری و معنایی محتوا و فرمول‌های کتاب را به وی منعکس نمایند. بدین ترتیب حاصل این گونه بازخوردهای چندجانبه از مخاطبان اثر را می‌توان در ماندگاری آثار خلق شده و ارجاع بی‌شمار نویسندگان، پژوهشگران و دانشجویان، به تألیفات ایشان و همچنین انتخاب سه کتابشان (شناخت روش علمی، تحلیل داده‌های چندمتغیری و آمار استنباطی) به‌عنوان کتاب برگزیده سال دید. از تألیفات و ترجمه‌های ایشان می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:

-اندازه‌گیری‌های روانی و تربیتی و فن تهیه تست، با تجدیدنظرهای متعدد ۱۳۵۴تا ۱۳۷۸

-پایه‌های پژوهش در علوم رفتاری ۱۳۶۶ (‌چاپ اول)، ۱۳۷۱ (‌چاپ چهارم)،

-ریاضیات پایه آمار (با تجدید نظرهای متعدد)۱۳۷۰تا ۱۳۸۴

-اندازه گیری‌های روانی و تربیتی با تجدیدنظر کلی ۱۳۸۱، ۱۳۸۲

-استنباط آماری در پژوهش رفتاری ۱۳۷۰ ، ۱۳۷۲، ۱۳۷۳‌، ۱۳۷۴ ، ۱۳۷۸

-شناخت روش علمی در علوم رفتاری (کتاب سال) ۱۳۷۴ تا ۱۳۸۴ (‌چاپ نهم)

-آمار توصیفی در علوم رفتاری ۱۳۷۵

-زمینه ارزشیابی برنامه‌های آموزشی ۱۳۷۵

-روش تهیه آزمون هوش: هوش‌آزمای تهران- استنفرد - بینه (با همکاری دکتر غلامعلی افروز)، (برنده جایزه خوارزمی ۱۳۷۵

-تحلیل داده‌های طبقه‌ای و مدل‌های خطی لگاریتمی ۱۳۷۷

-راهنمای تدوین گزارش پژوهشی، رساله و پایان‌نامه تحصیلی ۱۳۷۸

-تحلیل داده‌های چندمتغیری ۱۳۸۰ (‌کتاب سال) ۱۳۸۵

-اندازه گیری‌های روانی و تربیتی (فن تهیه تست و پرسشنامه) ۱۳۸۱ تا ۱۳۸۹ (چاپ شانزدهم)

-تهیه و استاندارد ساختن مقیاس سنجش رضایت شغلی کارکنان دولت ۱۳۸۱

-استنباط آماری در پژوهش رفتاری با تجدیدنظر کلی ۱۳۸۳، ۱۳۸۴، ۱۳۸۷

-مدل‌یابی معادلات ساختاری با کاربرد LISREL 1384، ۱۳۸۶

-ترجمه کتاب روان‌سنجی کاربردی (نوشته ثرندایک، ۱۹۸۲)، انتشارات دانشگاه تهران ۱۳۶۶، ۱۳۶۹، ۱۳۷۵

-ترجمه کتاب پایه‌های تئوری سؤال پاسخ (نوشته بیکر) (با همکاری دکتر علی عسگری) ۱۳۸۰

-راهنمای عملی پژوهش کیفی ۱۳۸۵

-شناخت روش علمی در علوم رفتاری با تجدیدنظر کلی ۱۳۸۶

-راهنمای عملی فراتحلیل ۱۳۸۷

-راهنمای عملی تدوین پایان‌نامه تحصیلی ۱۳۸۸

-راهنمای تدوین جدول‌های آماری در پژوهش رفتاری (با همکاری دکتر علی عسگری) ۱۳۸۸

-ترکیب پژوهش و فراتحلیل ۱۳۹۱.

دکتر هومن، دست‌پرورده استادان بزرگی از دانشگاه تهران همچون دکتر علی‌اکبر سیاسی، محمود صناعی، محمود هومن، یحیی مهدوی، علی محمد کاردان،‌ مرتضی نصفت، مهندس احمد آرام و استادان به‌نام آمریکایی همچون هیز،‌ پدهازر، مونرو (آماردان)، فردل کرلینگر (تئوری‌پرداز بزرگ پژوهش علمی)، لرد، ثرندایک، ‌وانگاف (روان سنج)، ریچارد ولف (استاد ارزشیابی آموزشی) بودند و زکات علم‌شان را با پرورش استادان بسیار زیادی در دانشگاه‌های مختلف پرداخت کردند. ایشان به‌واسطه شایستگی و خدمات ارزنده‌شان، همواره فردی ستودنی بودند و در زندگی پر ارزش‌شان موفق به کسب افتخاراتی شدند که از این دست تقدیرها می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد. دریافت جایزه جشنواره خوارزمی به مناسبت استاندارد ساختن هوش‌آزمای انفرادی استنفرد- بینه ۱۳۷۵، ۱۳۸۰ پژوهش تقدیر شده با عنوان «تهیه و استاندارد ساختن مقیاس سنجش رضایت شغلی کارمندان ایران»، ۱۳۸۰ نکوداشت پنجاه سال خدمات بی‌بدیل علمی- پژوهشی و بنیان‌گذاری روان‌سنجی نوین در ایران، از سوی رئیس دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران (آقای دکتر غلامعلی افروز) اسفند ۱۳۸۷ پژوهشگر برگزیده جشنواره ابوریحان لوح تقدیر به پاس خدمات علمی- پژوهشی و تدریس ایشان، از سوی اعضای هیأت مدیره انجمن روان‌شناسی ایران ۱۳۸۶ لوح تقدیر به پاس خدمت در مؤسسه پژوهش تأمین اجتماعی، از سوی رئیس مؤسسه (آقای دکتر محمد زمانی) ۱۳۸۶ لوح تقدیر به پاس خدمت در مرکز بهسازی و آموزش منابع انسانی هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران، از سوی معاون مدیر عامل آموزشی و رئیس مرکز لوح تقدیر به پاس خدمات علمی- پژوهشی و تدریس ایشان، از سوی رئیس پژوهشگاه حوزه و دانشگاه (آقای دکتر علیرضا اعرافی)، وزارت علوم تحقیقات و فن‌آوری اسفند ۱۳۸۷. دکتر هومن نیز همانند بسیاری از پژوهشگران و اندیشمندان، با سختی‌های بسیاری در کار و تحقیقات‌شان مواجه بودند اما هیچ‌گاه دست از تلاش برنداشتند و همواره موفق شدند تا تهدیدها را به فرصت تبدیل کنند. تأکید بر تئوری‌پردازی، یکی از دغدغه‌های دکتر هومن، لزوم تأکید بر تئوری‌پردازی بود. ایشان می‌فرمودند ملاحظات نظری همواره باید راهنمای طرح، تحلیل و تفسیر نتایج باشد. بدون وجود تئوری، «علم» چیزی جز تعدادی قانون و مقداری دانش پراکنده نیست. تئوری به سازمان دادن دانش و برقراری ارتباط کمک می‌کند. برای عمل رهنمودی فراهم می‌آورد و به توسعه، رشد و ارزشیابی مداخله‌ها یاری می‌رساند. حل مسائل عملی زندگی، بدون آنکه یاد بگیریم این مسائل چرا و چگونه حل شده است، جنبه زودگذر و موقتی دارد و تئوری در حقیقت، مهم‌ترین منبع مؤثر بر عمل است. اهم پروژه‌ها و فعالیت‌های پژوهشی منفرد پیش‌بینی موفقیت دانشجو (وزارت فرهنگ و آموزش عالی، سازمان سنجش و آموزش کشور) ۱۳۵۴ روابط بین پدر و مادر و فرزند (۶ جلد)، انجمن اولیا و مربیان ایران ۱۳۵۳تا ۱۳۵۷ شناخت الگوهای رفتاری نوجوانان، انجمن اولیا و مربیان ایران ۱۳۵۸ مطالعه روایی درجه‌بندی‌ها (‌منتشر شده در مجلهPsychological Reports آمریکا) ۱۹۸۲ برگردان و استاندارد ساختن پرسشنامه ارجحیت شخصی ادواردز (در جامعه ایرانی)، نتایج این پژوهش که با تلاش و هزینه شخصی روی ۲۴۰۰ نفر نمونه اجرا شده، رایگان به دانشگاه تهران تقدیم و در ویژه‌نامه روان‌سنجی ضمیمه فصلنامه دانشکده علوم تربیتی دانشگاه تهران، سال ۱۳۶۷ منتشر شده است. استاندارد ساختن هوش‌آزمای انفرادی تهران- استنفرد- بینه با همکاری آقای دکتر غلامعلی افروز تهیه و استاندارد ساختن مقیاس سنجش رضایت شغلی در سطح کشور تهیه نوار ویدیوئی روش پژوهش و نگارش پایان‌نامه (با همکاری مرکز آموزش مدیریت دولتی)،تهیه نوار ویدیوئی طرح‌های پژوهشی (با همکاری مؤسسه عالی پژوهش، ‌سازمان مدیریت و برنامه ریزی (تهیه نوار ویدیوئی تحلیل داده‌های چندمتغیری در پژوهش رفتاری (با همکاری مؤسسه عالی پژوهش، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی (نظارت و مشاوره متدولوژی تعداد زیادی از پژوهش‌های ملی در کشور، داوری علمی- تخصصی صدها مقاله پژوهشی مجله‌های علمی در رشته‌های تحصیلی مختلف، نقد و ارزشیابی کتب و پژوهش‌های علمی شرکت داده شده در جشنواره‌های علمی؛ اهم مقالات ارتباط بین هوش، پیشرفت تحصیلی و شخصیت (مجله روان‌شناسی شماره ۱۲، ۱۳۵۳، تست‌های هوش چه چیز را می‌سنجند (فصلنامه علوم تربیتی دانشگاه تهران، ۱۳۶۴)، مطالعه روایی درجه‌بندی‌ها (فصلنامه علوم تربیتی دانشگاه تهران، ۱۳۶۵)، بررسی مدل‌های علّی پیشرفت تحصیلی (‌فصلنامه علوم تربیتی دانشگاه تهران، ۱۳۶۶)، آماده‌سازی هوش‌آزمای انفرادی (نشریه علوم تربیتی دانشگاه تهران، ۱۳۶۷)، هوش‌آزمای انفرادی تهران- استنفرد- بینه (نشریه علوم تربیتی دانشگاه تهران، ۱۳۶۸)،تحلیل‌عاملی مواد تست بندر گشتالت (‌فصلنامه پژوهش‌های روان‌شناختی، ۱۳۷۷)، تهیه و استاندارد ساختن آزمون انگیزه پیشرفت (فصلنامه پژوهش‌های روان‌شناختی، ۱۳۷۹، تهیه و استاندارد ساختن مقیاس سنجش رضایت شغلی (مجله مدیریت علمی-کاربردی، ۱۳۸۱)، تحلیل‌عاملی؛ دشواری‌ها و تنگناهای آن (مجله روان‌شناختی و علوم تربیتی دانشگاه تهران، ۱۳۸۴)، ضریب توافق بین درجه‌بندی‌کنندگان (مجله روان‌شناسان ایران، تهران ۱۳۸۷).

ایشان به دانشجویان خود عشق می‌ورزیدند و با علاقه تمام و احساس مسئولیت فراوان در تربیت و پرورش آنان برای خدمت به جامعه در حال پیشرفت، اهتمام می‌ورزیدند. همواره سعی می‌نمودند با جملات تأثیرگذار، ذهن آنان را به سوی تعالی متمرکز نمایند. این استاد فرزانه، جان کلام تجربه سال‌ها ممارست خود را این گونه در طبق اخلاص می‌گذاردند: هیچ چیز زودگذرتر از موفقیت نیست، موفقیت رضایت‌بخش، در بی‌نهایت به دست می‌آید. موفقیت آن نیست که هرگز زمین نخوری بلکه آن است که بعد از هر زمین خوردن، زود برخیزی. پرواز را با پرواز آغاز نمی‌کنند، ابتدا باید ایستادن، راه رفتن، دویدن و بالا رفتن را بیاموزی. سرانجام استاد در اثر ابتلا به بیماری سرطان ریه و تحمل مشقات فراوان در طول سه ماه آخر زندگی، در تاریخ ۱۲ آذرماه سال ۱۳۹۱ خورشیدی مصادف با ۱۷ محرم ۱۴۳۴ قمری بدرود حیات گفتند. پیکر ایشان در میان خیل طرفداران، از دانشجو تا استاد به‌ویژه استادانی که از لحاظ علمی هم‌درجه و همکار ایشان بودند، از محل دفتر خدمات روان‌سنجی و مشاوره‌ای که در چهار سال آخر عمر تأسیس کرده بودند و سپس از مقابل درب اصلی دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران که سال‌ها با شور و شوق فراوان در آن تدریس کرده بودند، تشییع شد. هر چند ایشان به واسطه قرار گرفتن در فهرست چهره‌های ماندگار، در قطعه نام‌آوران بهشت زهرای شهر تهران به خاک سپرده شدند اما افکار بزرگ و صدای پر از لطفشان برای همیشه در ذهن و گوش تک‌تک همراهان‌شان طنین‌انداز است.

مرحوم دکتر پری‌رخ دادستان

 

 

 

 

 

1_289_82_1.jpg

 

مرحوم دکتر پری‌رخ دادستان

مرحوم دکتر پریرخ دادستان، اول فروردین‌ماه ۱۳۱۲ در تهران متولد شد و تحصیلات ابتدایی خود را در دبستان خورشید در سال ۱۳۱۷ آغاز کرد و دیپلم علمی خود را از دبیرستان ناموس در سال ۱۳۲۸ در ۱۵ سالگی و دیپلم ادبی را از دبیرستان شاهدخت تهران در سال ۱۳۲۹ دریافت کرد. دکتر دادستان در حالی که ۱۶ سال بیش نداشت در دومین آزمون اعزام به خارج از کشور در دوران پهلوی شرکت کرد و به عنوان تنها زن در آن پذیرفته و یک سال بعد عازم ژنو پایتخت سوئیس شد. درخشش پری‌رخ جوان در طول تحصیل قبل از دکترا در دانشگاه ژنو باعث شد ژان پیاژه؛ غول روانشناسی شناختی و تحولی، راهنمایی پژوهش و پایان‌نامه دکترای او را بپذیرد. باور پیاژه به دکتر دادستان به حدی بود که مسئولیت مرکز شناختی نیویورک را به او پیشنهاد کرد اما دادستان که عاشق وطن بود پیشنهاد را نپذیرفت و در سال ۱۳۳۹ بعد از اخذ مدرک دکترا در ۲۶ سالگی به کشور بازگشت.

بعد از ورود به ایران، دادستان، مسئولیت نخستین مرکز هدایت حرفه‌ای و هدایت تحصیلی را بر عهده‌ گرفت. او دو سال مسئولیت دفتر روان‌شناسی دانشگاه پلی‌تکنیک را با نظارت دانشگاه فرانسه و برای هدایت دانشجویان عهده‌دار شد. وی در سال ۱۳۵۴ به اصرار دکتر علی‌اکبر سیاسی به گروه روانشناسی دانشگاه تهران پیوست.

دکتر دادستان در سال ۱۳۵۹ به عنوان دانشیار و مدیر گروه روانشناسی دانشگاه تهران انتخاب گردید. با تلاش بی‌وقفه در پژوهش و تألیف، دکتر دادستان توانست به درجه استاد تمامی در گروه روانشناسی دانشگاه تهران در مدت کوتاهی (در سال ۱۳۶۵) برسد. از استاد دادستان بیش از ۱۵ کتاب و ۵۰ مقاله باقی است. او عهده‌دار چنین طرح پژوهشی در سطح ملی بوده است. در سال ۱۳۸۱ در حالی که به تازگی به عنوان یکی از پرکارترین استاتید دانشگاه تهران شناخته شده بود و تدریس بیش از ۱۷ واحد درسی را به عهده داشت به اجبار بازنشسته گردید. دکتر دادستان جزو معدود استادانی در دانشکده روانشناسی بود که از امضای حکم بازنشستگی امتناع ورزید و به این حرکت مدیریت دانشکده و دانشگاه تهران شدیداً اعتراض کرد. همگام با استاد دادستان، دانشجویان گروه روانشناسی به این حرکت دانشگاه تهران اعتراض کرده، خواستار لغو حکم بازنشستگی وی شدند.

دکتر دادستان از سال ۱۳۷۲ تا ۱۳۸۹ مدیر دفتر مطالعات و تحقیقات علوم انسانی معاونت پژوهشی و برنامه‌ریزی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب و از ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۹ مدیر گروه روانشناسی سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی (سمت) بود.

پروفسور دادستان، صبح شنبه ۲۲ آبان ماه ۱۳۸۹ به‌ علت بیماری سرطان در سن ۷۷ سالگی در تهران درگذشت.

روحش شاد و یادش گرامی باد.

جوایز و افتخارات

  • کتاب «روان‌شناسی مرضی تحول از کودکی تا نوجوانی» تألیف: استاد دادستان، برگزیده دوره دهم کتاب سال جمهوری اسلامی ایران
  • چهره‌های ماندگار در سال ۱۳۸۱
  • برنده جایزه بخش تحقیقات بنیادی علوم انسانی در پانزدهمین جشنواره بین‌المللی خوارزمی (۱۳۸۳).

مرحوم دادستان، چندین کتاب و مقاله علمی معتبر را از خود به یادگار گذاشته است و هیچگاه از ذهن جامعه روان‌شناسی و مشاوره کشور پاک نخواهد شد.

دکتر علی‌اکبر سیف (برگرفته از کتاب جمعه‌ها)

 

 

 

 

 

 

dr-seyf-.jpg

 

دکتر علی‌اکبر سیف (برگرفته از کتاب جمعه‌ها)

زندگینامه دکتر علی‌اکبر سیف با نام جمعه‌ها توسط انتشارات دیدار منتشر شد. این کتاب توسط خود دکتر سیف نگاشته شده است. دکتر سیف؛ استاد مسلم روان‌شناسی تربیتی در ایران است که برای تمامی دانشجویان روان‌شناسی و معلمان و جامعه آموزش و پرورش، شخصیت شناخته شده و محبوبی است. بخشی از زندگینامه ایشان را به نقل از سایت دانشگاه علامه با هم می‌خوانیم.

من در سال 1320 در شهر نهاوند به دنیا آمدم. تحصیلات دبستان و دبیرستان را در همین شهر گذراندم. پس از به پایان رساندن تحصیلات و دریافت گواهی‌نامه دیپلم دبیرستان در رشته ریاضی، برای گذراندن دوره نظام وظیفه، داوطلب خدمت در سپاه دانش شدم. پس از 4 ماه دوره تعلیماتی (نظامی و تربیت معلم)، 14 ماه خدمت در روستا به عنوان معلم در دوره اول سپاه دانش و 4 ماه دوره تکمیلی تعلیماتی (تربیت معلم)، در مهرماه سال 1343 به عنوان معلم روستاهای نهاوند در خدمت آموزش و پرورش درآمدم.

چند ماه پس از استخدام در آموزش و پرورش (دی 1343)، به عنوان سپاهی ممتاز، برای ادامه تحصیل در دوره یک‌ساله تربیت سرپرست سپاه دانش از سوی مؤسسه تحقیقات تربیتی (دانشسرای‌های عالی سابق و دانشگاه تربیت معلم فعلی) انتخاب و به تهران فراخوانده شدم. پس از پایان یافتن دوره یک‌ساله سرپرستی سپاه دانش، در دوره لیسانس (دوره سه‌ساله مکمل) یک سال نخست در رشته آموزش و پرورش با گرایش روان‌شناسی پذیرفته شدم و در سال 1347 به دریافت درجه لیسانس از دانشسرای عالی سپاه دانش که از دانشسرای عالی تهران مستقل شده بود نایل آمدم. از آنجا که در میان فارغ‌التحصیلان لیسانس دوره اول دانشسرای عالی سپاه دانش رتبه اول را کسب کرده بود، از سوی وزارت آموزش عالی برای ادامه تحصیل در دوره فوق‌لیسانس و دکتری در رشته روان‌شناسی تربیتی یک بورس چهار ساله به من اعطا شد و در شهریور 1358 به کشور ایالات متحده امریکا اعزام شدم و در دانشگاه ایلینویز جنوبی تحصیل در دوره تحصیلات تکمیلی را آغاز کردم. در خرداد 1350 دانشنامه فوق‌لیسانس و در خرداد 1352 دانشنامه دکتری را از همان دانشگاه کسب نمودم. در تیرماه 1352 به ایران بازگشتم و بلافاصله در دانشسرای عالی سپاه دانش که بعداً به دانشگاه سپاهیان انقلاب و سپس به دانشگاه ابوریحان بیرونی تغییر نام یافت و پس از انقلاب با چند دانشگاه و مؤسسه آموزش عالی دیگر ادغام شد و مجتمع دانشگاهی ادبیات و علوم انسانی (دانشگاه علامه طباطبایی فعلی) را به وجود آورد با سمت استادیاری به آموزش و پژوهش مشغول شدم.

از 1352 تاکنون در آموزش عالی ایران مشغول خدمت بوده و به تدریس و تألیف و پژوهش در رشته روان‌شناسی تربیتی (پرورشی) اشتغال داشته‌ام. سمت‌های اجرایی من شامل دو سال رئیس دانشکده علوم تربیتی دانشگاه سپاهیان انقلاب ایران، یک دوره مدیر گروه روان‌شناسی پیام نور و یک دوره مدیر گروه روان‌شناسی تربیتی دانشگاه علامه طباطبایی بوده‌ام.

اهمتقدیرنامه‌ها

-                برگزیده کتاب سال

-                پژوهشگر نمونه دانشگاه علامه طباطبائی

-                استاد نمونه دانشکده پزشکی دانشگاه شهید بهشتی

-                استاد برگزیده دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی علامه طباطبائی

کتاب‌ها

-                روان‌شناسی پرورشی نوین

-                اندازه‌گیری، سنجش و ارزشیابی آموزشی

-                سنجش، فرایند و فرآورده‌های یادگیری

-                تغییر رفتار و رفتار درمانی

-                روش‌های یادگیری و مطالعه

-                اندازه‌گیری و ارزشیابی پیشرفت تحصیلی

-                روش تهیه پژوهشنامه

-                روان‌شناسی تربیتی

-                اندازه‌گیری و سنجش در علوم تربیتی

-                مقدمه‌ای بر نظریه‌های یادگیری

-                فراسوی آزادی و شأن

-                ویژگی‌های آدمی و یادگیری آموزشگاهی

-                روش‌های مطالعه

-                طبقه‌بندی هدف‌های پرورشی

-                رفتار درمانی، کاربرد و بازده‌ها

-                واژه‌نامه روان‌شناسی و زمینه‌های وابسته

-                تاریخ روان‌شناسی نوین.

مقالات

-                کارایی معلم و تربیت معلم

-                مفاهیم و اصول و روش تدریس آنها

-                کاربرد ملاک مطلق و نسبی در امتحان و ارزشیابی پیشرفت تحصیلی

-                سؤالات چند انتخابی و نحوه تهیه آنها

-                اشاره‌ای به نظریه یادگیری و نقدی بر کتاب «فراسوی آزادی و حرمت ب.اف. اسکینر»

-                ارزشیابی اثربخشی فعالیت‌های آموزشی معلمان به وسیله دانشجویان

-                اشاره‌ای به علم رفتار و نگاهی به کتاب «آن سوی آزادی و شأن»

-                طرح‌های پژوهشی تک‌آزمودنی

-                آموزش به کمک روش‌های تغییر رفتار

-                روش‌های افزایش رفتارهای مطلوب موجود در دانش‌آموزان

-                روش‌های ایجاد رفتارهای مطلوب تازه در دانش‌آموزان

-                زنجیره کردن رفتار

-                روش‌های نگهداری رفتارهای مطلوب

-                روش‌های کاستن رفتارهای نامطلوب

-                روش‌های منفی کاستن رفتارهای نامطلوب

-                تنبیه

-                درماندگی آموخته شده

-                تعریف و طبقه‌بندی تفکر

-                ارزشیابی دانشجویان از استادان؛ تا چه اندازه می‌توان به آن اعتماد کرد؟

-                استرس و اضطراب از دیدگاه نظریه‌های یادگیری

-                آموزش معلم‌محور و آموزش کتاب‌محور

-                بازنگری کتاب‌های روان‌شناسی دوره آموزش متوسطه عمومی

-                تأثیر موفقیت و شکست تحصیلی بر سلامت روانی دانش‌آموزان

-                ملاک‌های شایستگی معلم

-                روش آموزش متقابل وسیله‌ای برای پرورش راهبردهای شناختی و فراشناختی

-                روابط منبع کنترل درونی- بیرونی و الگوهای رفتاری

-                روش تهیه پژوهشنامه در روان‌شناسی و علوم تربیتی

-                مقایسه اثربخشی روش آموزشی مبتنی بر یادگیری در حد تسلط

-                روش‌های ارزشیابی معلم

-                مقایسه سبک‌های یادگیری دانشجویان با توجه به جنسیت

-                نظریه سازندگی یادگیری و کاربردهای آموزشی آن

-                تکنولوژی آموزشی و روان‌شناسی یادگیری

-                مقایسه سبک‌های یادگیری (وابسته به زمینه و نابسته به زمینه) دانش‌آموزان

-                بررسی تحولی سبک‌های تفکر در دانش‌آموزان و دانشجویان

-                اثربخشی آموزش راهبردهای یادگیری بر سرعت خواندن، یادداری و درک

-                مفهوم سنجش و تأثیر آن بر روش آموزش معلم و کیفیت یادگیری دانش‌آموزان

-                مقایسه اثربخشی درمان‌های رفتاری، شناختی و گروه‌درمانی در درمان اعتیاد

-                تأثیر دانش فراشناختی و آموزش روش خودپرسشگری هدایت شده

-                راهبردهای مطالعه و یادگیری دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی مشهد

-                تأثیر سن و جنس بر تحول صلاحیت راهبردی حساب در کودکان ایرانی

-                تأثیر مشترک راهبردهای یادگیری و سبک‌های تفکر بر درک مطلب دانش‌آموزان

-                نقش باورهای انگیزشی، راهبردهای یادگیری و جنسیت در عملکرد تحصیلی

-                تأثیر میزان دانش معلم از موضوع تدریس بر نحوه بیان مطالب و یادگیری

-                نه هوش هیجانی، نه هیجان هوشی

-                تأثیر راهبردهای سازماندهی، علامت‌گذاری و حاشیه‌نویسی و خلاصه کردن

-                تأثیر ارزشیابی توصیفی بر ویژگیهای شناختی، عاطفی و روانی- حرکتی دانش آموزان.

-                چگونگی تشکیل مفاهیم ریاضی در کودکان

-                سه روش آموزش حفاظت محیط در مدرسه به عنوان مراحل متوالی اجرای عملی

-                تأثیر پژوهش بر فعالیت آموزش و پرورش

-                چه بر سر روان‌شناسی به عنوان علم رفتار آمده است؟

مرحوم دکتر علی‌اکبر سیاسی

 

 

ali_akbar_siasi.jpeg

مرحوم دکتر علی‌اکبر سیاسی

علي‌اكبر سياسي در سال 1273 ش در تهران به دنيا آمد. پس از اتمام تحصيلات دانشگاهي، در روزگار احمدشاه قاجار، در امتحانات اعزام دانشجو به خارج، شاگرد اول شد و بعدها در فرانسه، دكتراي علوم تربيتي و روانشناسي گرفت. علي‌اكبر سياسي تحت تأثير جريان‏هاي فكري و اجتماعي ناشي از زندگي در اروپا، با چند تن از دوستانش كه در فرنگ تحصيل كرده بودند، حزب ايران جوان را تأسيس كرد. او پس از بازگشت از اروپا به تدريس در مدرسه دارالفنون، نظام و علوم سياسي پرداخت و با تأسيس دانشگاه تهران به استادي اين دانشگاه نائل آمد. وي بعدها كه انجمن روانشناسي ايران تأسيس شد به رياست آن انجمن برگزيده شد و رياست مؤسسه روانشناسي دانشگاه تهران را برعهده گرفت. دكتر سياسي همچنين مدت دوازده سال رياست دانشگاه تهران را به عهده داشت. دكتر سياسي، وزير فرهنگ در دولت احمد قوام و علي سهيلي و نيز وزير مشاور در هيأت دولت مرتضي قلي بيات، وزير فرهنگ دولت ابراهيم حكيمي و وزير امور خارجه دولت ساعد بود. او در پايه‏گذاري يونسكو همكاري داشت و عضو فرهنگستان ايران و شوراي‌عالي فرهنگ بود. وي پس از كناره‏گيري از رياست دانشگاه، با استادي و تدريس در دانشكده ادبيات خدمت مي‏كرد و به مقام استادي ممتاز رسيد. دكتر سياسي، ده سال پاياني عمر را در اروپا و امريكا زندگي مي‏كرد و به كارهاي علمي مي‏پرداخت. از دكتر سياسي آثار متعددي بر جاي مانده كه اصول روانشناسي، روانشناسي پرورشي، روانشناسي جديد، منطق و فلسفه، هوش و خرد و ... از آن جمله‏اند. وي اصول روانشناسي جديد را در ايران بنياد نهاد، از اين روبه نام بنيانگذار و پدر روانشناسي جديد در ايران معروف مي‏باشد. دكتر علي‌اكبر سياسي پس از سالياني كه در اروپا زندگي مي‏كرد، در سال 1368 به ايران بازگشت و سرانجام در خرداد 1369 در 96 سالگي در تهران درگذشت.

روحش شاد و یادش گرامی باد.

خاطره‌ای از دکتر علی‌اکبر سیاسی:

«از روزي كه به رياست دانشگاه انتخاب شدم يكي از آرزوهاي قلبي‌ام ايجاد يك شهر دانشگاهي بود؛ نظير آنچه در پاريس و جاهاي ديگر ديده بودم. مطلب را در همان هفته‌هاي اول با شاه در ميان گذاشتم. او دستور داد هجده‌هزار متر از زمين‌هاي غرب دانشگاه تهران خريداري شود. در ۱۵ بهمن ۱۳۲۳ اسناد اين اراضي را به من داد. پس از سپاسگزاري گفتم: اين ۱۸ هزار متر براي ايجاد شهرك دانشگاهي كافي نيست و استدعا مي‌شود قريه اميرآباد در اختيار دانشگاه تهران گذاشته شود. شاه گفت: آنجا در اختيار آمريكايي‌ها است. چندي بعد در مراسم جشن استقلال آمريكا با فرمانده پادگان آمريكايي اميرآباد آشنا شدم و به او گفتم پس از تخليه اميرآباد مؤسسه‌هايي كه داير كرده‌ايد را به دانشگاه تهران بدهيد. آمريكايي‌ها دو ميليون ريال پول مي‌خواستند و اين مبلغ پول در اختيار دانشگاه تهران نبود. دولت مي‌گفت خزانه خالي است و پولي براي اين كارها ندارد. سرانجام شاه دستور داد اين پول تهيه شود. عبدالله رياضي كه استاد دانشكده فني بود و بعدها رئيس مادام‌العمر مجلس شد را براي فراهم كردن امور به آنجا فرستاد. روزي رئيس تشريفات سلطنتي اطلاع داد شاه فردا به اميرآباد مي‌آيد و ضمن بازديد گفت، اينجا به درد دانشگاه نمي‌خورد و وزارت جنگ مي‌خواهد ملك خويش را بگيرد. فرداي آن روز گروهي از دانشجويان شهرستاني را به آنجا فرستادم و در آنجا ساكن شدند. روزي شوارتسكف آمريكايي نامه‌اي را كه به امضاي احمد قوام (نخست‌وزير وقت) رسانده بود نشانم داد و گفت، اميرآباد را براي توسعه ژاندارمري لازم داريم. براي جلوگيري از اين كار نزد قوام رفتم و يك ساعت با او گفت‌و‌گو كردم. نخست‌وزير ملايم شده بود و به او گفتم: استدعا دارم امر بفرماييد شوارتسكف پايش را از كفش دانشگاه كه پر از سيخ‌و‌ميخ است بيرون بياورد و محل ديگري را براي ژاندارمري انتخاب كند. قوام پس از شنيدن توضيحات گفت: اين هم محض خاطر شما. براي جلوگيري از پيش‌آمدي نظير آنچه گذشت، در ايجاد بناهاي جديد در اميرآباد تسريع به عمل آورديم و نخستين خوابگاه بزرگ و مجهز زيرنظر مهندس جفرودي در مدتي كوتاه ساخته شد و مورد استفاده دانشجويان قرار گرفت.

پس از تیراندازی به محمدرضا پهلوي در دانشگاه تهران در ۱۵بهمن سال ۱۳۲۷ دکتر سیاسی در مقابل درخواست اخراج استادانی که به حزب توده وابسته بودند ایستادگی کرد. در ۱۶ آذر ۱۳۳۲ سه دانشجوی دانشگاه تهران در تظاهراتی که هم‌زمان با ورود ریچارد نیکسون به تهران رخ داد، با تیراندازی سربازان ارتش کشته شدند. دکتر سیاسی به ملاقات شاه رفت و به این رفتار اعتراض کرد.

با تصویب لایحه قرارداد کنسرسیوم، دوازده نفر از استادان دانشگاه تهران به همراه عده‌ای دیگر از فعالان سیاسی ایران، اعلامیه‌ای را ضد این قرارداد و کودتای ۲۸ مرداد امضا و منتشر کردند. شاه از دکتر سیاسی خواست که این استادان را از دانشگاه اخراج کند. دکتر سیاسی در برابر این درخواست نیز مقاومت کرد.

پس از این ایستادگی‌ها مجلس شورای ملی، قانونی را تصویب کرد که طبق آن برای انتخاب رئیس دانشگاه تهران به جای اینکه شورای دانشگاه، رئیس را انتخاب کند سه نفر را پیشنهاد می‌کند و وزارت فرهنگ یکی را برمی‌گزیند. در جلسه شورای دانشگاه، سه نفر معرفی شدند و دکتر منوچهر اقبال، به جای دکتر سیاسی به ریاست دانشگاه تهران برگزیده شد. وي پس از كناره‏گيري از رياست دانشگاه، با استادي و تدريس در دانشكده ادبيات خدمت مي‏كرد و به مقام استادي ممتاز رسيد. دكتر سياسي، ده سال پاياني عمر را در اروپا و امريكا زندگي مي‏كرد و به كارهاي علمي مي‏پرداخت.

بالا